Là ứng dụng có hơn 1/3 người dùng tại Việt Nam sử dụng, chỉ xếp sau Zalo, nhưng đây cũng là nơi tội phạm mạng hoạt động công khai, biến tướng của lừa đảo trực tuyến.

"Nhận mở tài khoản ảo, 'bao' rút tiền, chuyển tiền sinh trắc học" là lời quảng cáo của một nhóm trên Telegram sau khi có nghị định của ngân hàng, sau ngày 1/7, khi quy định về xác thực sinh trắc học khi chuyển tiền có hiệu lực tại Việt Nam.

Nhóm này đã tạo hơn 2 năm, thu hút hơn 4.000 thành viên, chuyên tạo giấy tờ giả, làm các dịch vụ mớ tài khoản ngân hàng ảo, tín dụng. Dù chưa biết có thật sự làm được hay không, nhưng những lời quảng cáo không ai kiểm tra đã là bẫy để một số người có nhu cầu tạo tài khoản ảo quan tâm, nơi tội phạm mạng dễ dàng hoạt động công khai.

Vì sao Telegram được cho là một dạng Web độc kiểu mới

Môi trường làm việc của tội phạm công nghệ thường là dark web - ẩn sâu trong bóng tối, nơi người dùng muốn truy cập sẽ phải dùng đến trình duyệt đặc biệt là Tor cùng các dòng URL phức tạp. Cho phép chúng không phải công khai danh tính, che giấu thông tin cá nhân, tránh được sự dòm ngó của các cơ quan điều tra, tổ chức chính phủ.

Từ khi ra mắt ứng dụng, Telegram nổi lên như một dark web kiểu mới, khi các hoạt động phạm tội thoải mái đăng thông tin tại đây mà không cần phải kiểm soát tính hư thực, nội dung bài đăng. Nền tảng do tỷ phú Pavel Durov sáng lập cho phép bất cứ ai cũng có thể truy cập chỉ qua thao tác tải phần mềm từ App Store, Play Store hay thậm chí trên chính trình duyệt web thông thường.

Telegram bị xem là hang ổ của tin tặc lừa đảo trực tuyến


Báo cáo Kaspersky đánh giá "tội phạm mạng ngày càng sử dụng Telegram như một nền tảng cho các hoạt động thị trường ngầm". Thông qua các hội nhóm chat, chúng quảng cáo đủ mọi dịch vụ liên quan từ làm giả giấy tờ, mua bán mại dâm, ma túy, các hội nhóm tiền ảo, forex, các quảng cáo lừa đảo. Thống kê của Kaspersky cho thấy bài đăng về những dịch vụ này trên nền tảng trong tháng 5-6 tăng 53% so với cùng kỳ năm ngoái.

Theo các tổ chức an ninh mạng, có ba lý do khiến tội phạm mạng lựa chọn ứng dụng này, gồm tính phổ biến, cảm giác an toàn, và khả năng tìm kiếm dễ dàng.

Trước khi bị bắt tại Pháp, Pavel Durov cho biết nền tảng đạt mốc 950 triệu người dùng, tăng 50 triệu so với cách đó ba tháng và gần gấp đôi so với mức 500 triệu đầu năm 2021. Số lượng thuê bao lớn như vậy khiến cho ứng dụng trở thành một trong các nền tảng trao đổi thông tin hàng đầu thế giới.

Nhà sáng lập Telegram cũng nhiều lần nhấn mạnh việc không thu thập dữ liệu người dùng và gần như không hợp tác với các chính phủ. "Lý do này giúp các tội phạm an tâm vì hành vi của mình được che đậy bởi nền tảng, gần như không phải lo cơ quan công an, cảnh sát điều tra thông tin", Alexey Bannikov, nhà phân tích tại Kaspersky, nhận định.

Bằng cách tạo các nhóm, kênh, kẻ gian dễ dàng và đặc biệt các hoạt động phạm pháp, lừa đảo lại có đông người quan tâm,. Những hội nhóm có thể chứa đến 200 nghìn thành viên, về các chủ đề làm giàu nhanh, kiếm tiền dễ dàng, các nhóm về khiêu dâm, tín dụng ảo. "Ai đó có thể tưởng tượng ra một thứ bất kỳ họ muốn, Telegram gần như chắc chắn có", Fortune viết.

Tại Việt Nam, Telegram không chỉ là kênh liên lạc thông tin nhanh chóng, mà bọn lừa đảo thường dùng các thủ đoạn đơn giản bị cấm trên các nền tảng khác sử dụng thoải mái trên đây, đặc biệt trong các vụ lừa "cộng tác viên", "làm nhiệm vụ" . Ông Ngô Minh Hiếu, nhà sáng lập dự án Chống lừa đảo, khi đó cho biết kịch bản chung thường là kẻ gian tiếp cận người dùng qua các bài đăng trên mạng xã hội như Facebook, nhắn tin, gọi điện thoại, sau đó đề nghị kết nối qua Telegram.

Tất cả ứng dụng chat đều có thể thực hiện những việc như vậy, nhưng kẻ xấu chọn Telegram bởi tính ẩn danh và xóa dấu vết qua tính năng tự hủy tin nhắn. Trên Messenger, tài khoản ảo có thể được nhận biết qua hồ sơ Facebook. Còn Telegram không yêu cầu bất cứ thông tin nào ngoài số điện thoại nhận OTP, có thể tìm mua tại bất cứ cửa hàng điện thoại nào.

Theo thống kê tại DataReportal đầu 2024, tỷ lệ người dùng Telegram tại Việt Nam chiếm 32,6% số người dùng Internet trong độ tuổi 16-64, nghiễm nhiên cứ 10 người thì có 3 người sử dụng telegram Tuy nhiên cũng vì tính bảo mật về thông tin, mã hóa dữ liệu đầu cuối, lại không tính phí và dễ sử dụng hơn các ứng dụng khác như Zalo, Messenger là ưu điểm của Telegram.

Hiện nay sau khi nhà sáng lập bị bắt việc phát triển và kiểm soát nội dung trên Telegram ngày càng khó đoán bởi không ai biết mục tiêu của ứng dụng này trong tương lai sẽ là gì, định hướng hoạt động của như liêu Telegram sẽ cam kết và chấp nhận các quy định của cục viễn thông Việt Nam trước ngày 2/6 hay không.

Liệu Telegram có còn chỗ đứng tại Việt Nam hay đây sẽ là quốc gia thứ chín chặn ứng dụng này, việc ngăn chặn Telegram cho thấy chính phủ sẵn sàng mạnh tay để chống phá lừa đảo, tội phạm mạng và tránh các rủi ro cho người dân bị lừa đảo trên Telegram.